Zacznij od łożyska i warunków pracy
Ten sam smar nie musi pasować do dwóch podobnie wyglądających punktów. Znaczenie mają typ i wielkość łożyska, jego uszczelnienie oraz sposób zabudowy. Producent łożyska lub maszyny może też wskazać wymagania, których nie da się odczytać z ogólnej nazwy środka smarnego.
Przed wyborem zapisz:
- typ łożyska, oznaczenie, wymiary i sposób zabudowy;
- prędkość obrotową lub inny parametr ruchu oraz kierunek obciążenia;
- temperaturę ciągłą i możliwe krótkie skoki temperatury;
- kontakt z wodą, parą, pyłem, chemikaliami albo materiałem procesowym;
- położenie łożyska, wibracje, dostęp do punktu smarowania i obecny produkt.
Dane o temperaturze powinny pochodzić z pomiaru lub dokumentacji, nie z nazwy maszyny. Przy łożysku w pobliżu suszarki czy parownika zmierz rzeczywistą temperaturę smaru i sprawdź, jak długo łożysko pracuje w tej temperaturze oraz jak ciepło jest odprowadzane z węzła łożyskowego.
Co naprawdę opisuje karta smaru?
Konsystencja NLGI to nie pełna specyfikacja
Klasa NLGI opisuje konsystencję smaru, czyli jego twardość mierzoną penetracją po ugniataniu według ASTM D217. Nie mówi samodzielnie o bazie olejowej, zagęstniku, zakresie temperatur, prędkości ani odporności na wodę. Dlatego zapis „łożysko wymaga NLGI 2” jest dopiero jednym z filtrów. Trzeba jeszcze sprawdzić, czy pozostałe właściwości odpowiadają aplikacji.
Nie utożsamiaj też NLGI 2 z oznaczeniem EP2. Skrót EP (extreme pressure) oznacza smar z dodatkami zwiększającymi nośność, a cyfra 2 w takiej nazwie dotyczy konsystencji. Sama klasa NLGI 2 nie mówi, czy smar ma dodatki EP: w zestawieniu SKF klasę NLGI 2 mają zarówno smar ogólnego przeznaczenia LGMT 2, jak i smar EP LGEP 2. W razie rozbieżności pierwszeństwo ma instrukcja łożyska i karta konkretnego produktu.
Baza i zagęstnik wpływają na zachowanie produktu
Smar składa się z cieczy bazowej, zagęstnika i dodatków. Ciecz bazowa tworzy film smarny, więc jej lepkość w temperaturze pracy musi wystarczyć do przeniesienia obciążenia. Zagęstnik nadaje smarowi półstałą konsystencję i pomaga utrzymać go w punkcie smarowania; o konsystencji decydują typ i ilość zagęstnika. Olej bazowy może też zmiękczać, utwardzać, obkurczać lub powodować pęcznienie uszczelnień z elastomerów, dlatego sprawdź zgodność smaru z materiałem uszczelnienia.
Nie przenoś właściwości jednego zagęstnika na całą kategorię smarów. Przed zmianą produktu sprawdź w dokumentacji producenta zgodność z dotychczasowym smarem: w różnych smarach niezgodne mogą być zagęstniki, oleje i dodatki. Jeśli zgodność nie jest potwierdzona, wypłucz stary smar nowym produktem zgodnie z procedurą zakładu i obserwuj łożysko po uruchomieniu. Nadmierne mięknięcie smaru lub wyższa niż zwykle temperatura łożyska mogą wskazywać na niezgodność.
Dodatki i cechy specjalne dobieraj do problemu
Odporność na wodę, właściwości EP, ochrona antykorozyjna, praca w wysokiej temperaturze czy stały środek smarny to nie uniwersalne zalety. Każdą z tych cech trzeba odnieść do łożyska i warunków pracy. Schaeffler zaleca na przykład smary EP z olejem bazowym o wysokiej lepkości przy dużych obciążeniach, a smary ze stałym środkiem smarnym przy tarciu mieszanym lub granicznym.
Sprawdź produkt w kontekście zastosowania
W kategorii smarów do łożysk znajdują się produkty opisane według zastosowania i składu podanego w katalogu. Na przykład AERO 300 jest opisany jako smar do wysoko obciążonych łożysk rolkowych w wysokiej temperaturze, z zagęstnikiem określonym w danych katalogowych jako kompleks litu. GS ROLLER DR opisano jako smar do łożysk suszarek, parowników, stabilizatorów i walcarek; jako zagęstnik katalog podaje siarczan wapnia.
To przykłady sposobu czytania dokumentacji, a nie automatyczne rekomendacje dla każdego łożyska. Przed zamówieniem porównaj kartę produktu z oznaczeniem łożyska, temperaturą, prędkością, obciążeniem, uszczelnieniem i dotychczasową procedurą smarowania.
Jak przejść od danych do wyboru smaru?
- Zidentyfikuj punkt smarowania. Zrób zdjęcie tabliczki lub oznaczenia łożyska, zapisz producenta maszyny i numer elementu.
- Zbierz warunki pracy. Zapisz prędkość, obciążenie, temperaturę, wilgoć, pył, środki chemiczne, wibracje i położenie osi.
- Porównaj kartę techniczną. Sprawdź bazę olejową, zagęstnik, NLGI, zakres temperatur, dopuszczalną prędkość, pracę pod obciążeniem, odporność na wodę i ochronę antykorozyjną.
- Ustal zmianę produktu. Nie mieszaj smarów tylko dlatego, że mają ten sam numer NLGI. Potwierdź zgodność albo zaplanuj wypłukanie starego produktu i kontrolę łożyska po zmianie.
- Ustal ilość i interwał. Dawkę oraz częstotliwość przyjmij z dokumentacji łożyska, maszyny lub systemu dozowania. Ilość zależy między innymi od warunków pracy, typu i wielkości łożyska, zabudowy i sposobu podawania smaru, więc nie przenoś dawki z innego punktu.
- Zapisz wynik. W karcie punktu smarowania zostaw produkt, partię, datę, ilość, osobę wykonującą czynność i obserwacje temperatury lub drgań.
Przykład odczytania kryteriów
Jeżeli punkt znajduje się przy łożysku rolki w suszarce, nie wystarczy wyszukać hasła „smar wysokotemperaturowy”. Trzeba potwierdzić temperaturę łożyska, prędkość rolki, obciążenie, uszczelnienie, wpływ wilgoci i wymagania producenta. Dopiero wtedy można ocenić, czy produkt opisany dla łożysk suszarek pasuje do tej konkretnej konfiguracji.
Jak przygotować zapytanie o dobór?
W zapytaniu o produkt z kategorii smarów do łożysk podaj nazwę i model maszyny, oznaczenie łożyska, prędkość, obciążenie, temperaturę, warunki otoczenia, obecnie używany smar oraz sposób dozowania. Na tej podstawie można sprawdzić właściwą grupę produktów, zamiast dobierać smar po samej nazwie lub klasie NLGI.
