Co dzieje się, gdy smaru jest za dużo?
Po napełnieniu lub dosmarowaniu nadmiar smaru musi przemieścić się z łożyska do wolnej przestrzeni w oprawie. SKF nazywa ten etap okresem docierania. Jeżeli wolnej przestrzeni brakuje, smaru podano za dużo albo nie ma on drogi ujścia, elementy toczne ubijają go przy każdym obrocie (ang. churning). Rosną opory ruchu, a temperatura idzie w górę, przy dużej prędkości szczególnie szybko.
Przy prawidłowej procedurze temperatura może przejściowo wzrosnąć podczas docierania, a potem wyraźnie spaść, gdy smar rozłoży się w oprawie. Jeżeli wzrost się utrzymuje, wraca po każdym dosmarowaniu albo towarzyszy mu wyciek przy uszczelnieniu, sprawdź ilość smaru i cały węzeł łożyskowy. Wyciek nie zawsze wynika z nadmiaru smaru. Znaczenie mają też stan uszczelnienia, temperatura, różnica ciśnień po obu stronach oprawy i stan łożyska.
Objawy, które uzasadniają sprawdzenie ilości
Żaden pojedynczy objaw nie potwierdza nadmiernego smarowania. Każdy z poniższych sygnałów jest jednak powodem do diagnostyki. Podanie kolejnej porcji smaru do łożyska, które wydaje się gorące, może pogorszyć sytuację.
- temperatura rośnie szybko po dosmarowaniu lub po uruchomieniu maszyny;
- temperatura robocza pozostaje wyższa niż wcześniej przy podobnej prędkości i obciążeniu;
- smar pojawia się przy uszczelnieniu, pokrywie lub przewidzianym otworze wylotowym;
- po dosmarowaniu zmieniają się hałas albo drgania;
- historia obsługi pokazuje częste podawanie smaru, ale nie zawiera ilości podawanej przy jednym smarowaniu.
Hałas, drgania i temperatura mogą wynikać także z uszkodzenia bieżni, niewspółosiowości, nadmiernego luzu, przeciążenia, tarcia uszczelnienia lub problemu z chłodzeniem. Traktuj je jako dane do porównania, nie jako samodzielną diagnozę.
Jak sprawdzić, czy problemem jest nadmiar smaru?
1. Zabezpiecz maszynę i odtwórz historię
Przed oględzinami zastosuj procedurę bezpiecznego zatrzymania maszyny. Zapisz oznaczenie łożyska, typ oprawy, prędkość, obciążenie, temperaturę, czas od ostatniego dosmarowania i nazwę użytego smaru. Jeżeli w dokumentacji obsługi nie ma podanej ilości, zapisz to jako lukę. Liczbę skoków smarownicy przelicz na ilość smaru dopiero po sprawdzeniu jej wydajności (krok 3).
2. Porównaj ilość i interwał z dokumentacją
Sprawdź instrukcję maszyny, dane producenta łożyska lub kartę punktu smarowania. Ilość zależy od konstrukcji łożyska, wolnej przestrzeni w oprawie, prędkości i warunków pracy, a interwał także od zanieczyszczeń, wilgoci i temperatury. Nie przenoś dawki z innego punktu tylko dlatego, że łożyska mają podobny rozmiar. Przy dużych prędkościach błąd w ilości szybciej przekłada się na wzrost temperatury.
3. Sprawdź sposób dozowania
Ustal, ile smaru podaje smarownica przy jednym skoku, i porównaj tę wartość z zapisem w karcie punktu smarowania. SKF Cooper podaje, że jeden skok typowej smarownicy dźwigniowej to około 2 ml. Sprawdź własną smarownicę zamiast przyjmować tę wartość. Smarownicę automatyczną ustaw tak, aby średnio podawała ilość przewidzianą dla danego interwału. Skontroluj też końcówkę, przewód, odpowietrzenie i drożność otworu wylotowego lub przestrzeni na zużyty smar, jeśli oprawa je ma. Nie zdejmuj uszczelnienia i nie otwieraj łożyska uszczelnionego, aby sprawdzić ilość smaru.
4. Porównaj trend temperatury w tych samych warunkach
Mierz temperaturę w tym samym miejscu i przy porównywalnej prędkości, obciążeniu oraz czasie pracy. Zapisz wynik przed dosmarowaniem i po nim. Liczy się trwała zmiana temperatury, a nie to, jak gorąca wydaje się oprawa. Poradnik SKF dla łożysk wentylatorów zaznacza, że oprawa o temperaturze 60–70 °C jest gorąca w dotyku, a dla prawidłowo smarowanego łożyska to wartość w pełni dopuszczalna. Jeżeli temperatura przekracza limit producenta albo rośnie bez stabilizacji, postępuj według procedury awaryjnej maszyny. Pomiar na oprawie nie zastępuje oceny innych przyczyn gorącej pracy.
5. Obejrzyj wypchnięty smar i otoczenie
Jeśli konstrukcja przewiduje kontrolowane wypychanie zużytego smaru, sprawdź, czy nie ma w nim wody, cząstek stałych lub śladów przegrzania. Zapisz obserwacje, ale nie oceniaj stanu łożyska po samym kolorze smaru. Potrzebne są też warunki pracy, historia obsługi i w uzasadnionych przypadkach analiza próbki.
Co zrobić po potwierdzeniu nadmiernego smarowania?
Najpierw wstrzymaj kolejne dosmarowania i ustal, czy łożysko może bezpiecznie pracować. Jeżeli producent oprawy przewidział otwór wylotowy lub procedurę usuwania nadmiaru smaru, postępuj według niej. Nie odkręcaj korków i nie demontuj elementów poza instrukcją producenta ani bez oceny ryzyka.
Następnie skoryguj ilość i interwał w karcie punktu smarowania. Zapisz smar, ilość, datę, osobę wykonującą czynność, temperaturę i obserwacje po uruchomieniu. Jeżeli zmieniasz smar, sprawdź jego zgodność z dotychczasowym i zaplanuj zmianę zgodnie z procedurą zakładu. Klasa NLGI opisuje tylko konsystencję, więc nie wystarcza do oceny zgodności ani ilości.
Dobór smaru nadal ma znaczenie
Po usunięciu problemu z ilością sprawdź, czy smar pasuje do łożyska i warunków pracy. W kategorii smarów do łożysk TC Kolor zestawia produkty według zastosowania i danych katalogowych. G 5402 opisano jako smar do łożysk pracujących z wysoką prędkością, a GS ROLLER DR jako smar do łożysk suszarek, parowników, stabilizatorów i walcarek. O wyborze decyduje porównanie danych konkretnego punktu smarowania z kartą produktu.
Co zawrzeć w zapytaniu technicznym?
Przed zapytaniem o smary do łożysk zbierz: oznaczenie łożyska i oprawy, model maszyny, prędkość, obciążenie, temperaturę, warunki otoczenia, obecny smar, ilość podawaną przy jednym smarowaniu, interwał i sposób pomiaru temperatury. Te dane pozwalają odróżnić problem z ilością smaru od problemu z doborem produktu, uszczelnieniem albo stanem mechanicznym łożyska.
